تنها دو روز مانده به دیدار حساس تیم فوتبال ایران برابر بلژیک در مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶، فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی ایران بار دیگر از محدودیت‌های دولت آمریکا بر تیم فوتبال ایران انتقاد کرد و از ارسال اعتراض رسمی به فیفا خبر داد.

مقام‌های فدراسیون می‌گویند برنامه آماده‌سازی تیم به دلیل محدودیت‌ تردد در داخل خاک آمریکا مختل شده است و بازیکنان برخلاف برنامه کادر فنی، امکان حضور زودهنگام در شهر میزبان را ندارند.

بنا بر اعلام فدراسیون فوتبال ایران، طبق برنامه اولیه قرار بود شاگردان امیر قلعه‌نویی دو روز پیش از هر مسابقه وارد شهر محل برگزاری بازی شوند تا برای تطبیق با شرایط آب‌وهوایی، برگزاری تمرین و آماده‌سازی فنی فرصت کافی داشته باشند، اما حالا برای مسابقه با بلژیک نیز مانند مسابقه نخست برابر نیوزیلند، تنها یک روز پیش از بازی اجازه دارند به لس‌آنجلس بروند و تنها می‌توانند ۲۴ ساعت آنجا بمانند.

این محدودیت‌ها از نخستین روز حضور کاروان ایران در جام جهانی آغاز شد و بازیکنان، اعضای کادر پزشکی و اجرایی تیم از بازرسی‌های طولانی، بازجویی‌های چندساعته و کنترل‌های چندمرحله‌ای در فرودگاه‌های آمریکا خبر دادند. به گفته برخی اعضای کاروان، حتی خروج تیم از آمریکا پس از مسابقه نخست نیز با تاخیر چندساعته همراه بود و بخشی از برنامه‌ریزی‌های فنی را تحت تاثیر قرار داد.

در شرایطی که در رقابت‌های جهانی‌ها حتی جزئیات کوچک هم می‌تواند سرنوشت صعود یا حذف را عوض کند و محدود شدن زمان استراحت، تمرین و هماهنگی بازیکنان می‌تواند به یک عامل تاثیرگذار تبدیل شود، وضعیت فعلی تیم ایران به‌هیچ وجه ایده‌آل نیست، اما پرسش اینجا است که آیا همه مشکلات تیم ایران را می‌توان ناشی از ویزا، سختگیری‌های فرودگاهی یا محدودیت‌های آمریکا دانست؟

نمایش تیم ایران برابر نیوزیلند نشان داد که ریشه‌ این مشکلات بسیار عمیق‌تر از مسائل سیاسی و دیپلماتیک است.

تساوی ۲ــ‌۲ مقابل نیوزیلند، ضعیف‌ترین تیم حاضر در جام جهانی بر اساس رده‌بندی فیفا، زنگ خطر جدی را برای فوتبال ایران به صدا درآورد، زیرا تیمی که روی کاغذ باید ساده‌ترین مسابقه خود در مرحله گروهی را با برد پشت سر می‌گذاشت، نه‌تنها نتوانست پیروز شود، بلکه در بسیاری از دقایق مسابقه از نظر سازمان دفاعی و سرعت انتقال بازی، نیز متزلزل نشان داد.

قبل از رسیدن به آمریکا

منتقدان معتقدند مشکلات فعلی تیم ایران مدت‌ها پیش از آغاز جام جهانی شکل گرفته بود. مهم‌ترین نمونه آن میانگین سنی بسیار بالای ترکیب اصلی است. ترکیبی که برابر نیوزیلند به میدان رفت، با میانگین سنی ۳۱ سال و شش ماه، پیرترین ترکیب تاریخ فوتبال ایران و همچنین مسن‌ترین ترکیب بین ۴۸ تیم جام جهانی بود.

در سال‌های گذشته بارها از ضرورت جوان‌گرایی در فوتبال ایران سخن گفته شد، اما قلعه‌نویی ترجیح داد همچنان به بازیکنان باتجربه، کند و شناخته‌شده اعتماد کند. نتیجه این تصمیم حالا در سرعت پایین خط میانی و دفاعی، ناتوانی در بازگشت سریع به دفاع و فرسودگی بدنی بازیکنان مشهود است.

از جسارت تا محافظه‌کاری

بخش مهمی از انتقادها متوجه شخص امیر قلعه‌نویی است؛ فردی که دو دهه قبل یکی از موفق‌ترین مربیان باشگاهی ایران شناخته می‌شد و بارها با تغییرات جسورانه در ترکیب، میدان دادن به جوانان و تعویض‌های موثر، نتایج اثرگذاری به دست آورد، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند نسخه امروزی قلعه‌نویی با آن مربی موفق سال‌های گذشته تفاوت زیادی دارد.

او حالا بیش از هر زمان دیگری به بازیکنان قدیمی تکیه می‌کند، کمتر خطر می‌کند و حتی در جریان مسابقات نیز کمتر نشانی از تحول تاکتیکی در تیمش دیده می‌شود.

منتقدان به ترکیب کادر فنی هم اشاره می‌کنند که سال‌ها است تغییر اساسی نکرده است و برخی اعضای آن حتی در دوران ناکامی‌های باشگاهی قلعه‌نویی نیز کنار او حضور داشتند. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، اعضای نیمکت ایران در مقایسه با کادر فنی تیم‌های مدرن فوتبال جهان، از نظر دانش روز و توانایی ارائه راهکارهای تاکتیکی فاصله محسوسی دارد.

آزمونی بسیار دشوارتر از نیوزیلند

همه این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که حریف بعدی ایران نه نیوزیلند که بلژیک است که اگرچه در مسابقه نخست برابر مصر متوقف شد، همچنان یکی از قدرتمندترین تیم‌های حاضر در جام جهانی به شمار می‌رود.

ژرمی دوکو، کوین دی‌بروینه، لوکاکو، دکتلاره و لئاندرو تروسار تنها تعدادی از ستاره‌های تیمی‌اند که از نظر سرعت، تکنیک و کیفیت تصمیم‌گیری، فاصله زیادی با نیوزیلند دارند. یعنی دقیقا همان نقاطی که ایران در دیدار با نماینده اقیانوسیه در آن‌ها آسیب‌پذیر نشان داد.

اگر مدافعان سالخورده ایران مقابل کریس وود و الی جاست بارها جا ماندند، مهار دوکو و تروسار به‌مراتب دشوارتر خواهد بود. از سوی دیگر، ضعف هافبک‌های دفاعی در پوشش فضاهای مقابل محوطه جریمه یا کند بودن مهاجمان در تحت فشار قرار دادن هافبک‌های حریف برای جلوگیری از حملات پیاپی، می‌تواند برابر پاس‌های دقیق دی‌بروینه به یک فاجعه تاکتیکی تبدیل شود.

مصر هم در انتظار است

حتی اگر ایران بتواند از دیدار با بلژیک امتیاز بگیرد، مسیر صعود همچنان دشوار خواهد بود. مصر در مسابقه نخست نشان داد که برخلاف گذشته تنها به محمد صلاح وابسته نیست. عمر مرموش، امام عاشور و سایر بازیکنان هجومی این تیم، ساختاری ایجاد کرده‌اند که بسیاری آن را کامل‌ترین نسل فوتبال مصر پس از سال‌ها می‌دانند.

به همین دلیل، مسابقه پایانی برابر مصر نیز می‌تواند به همان اندازه دیدار با بلژیک تعیین‌کننده باشد. به‌ویژه اگر ایران با نتیجه‌ای نامطلوب از بازی دوم خارج شود و برای صعود نیازمند کسب امتیاز کامل در هفته آخر باشد.

بحران مصدومیت‌ها

مشکلات فنی تنها بخشی از ماجرا است. تیم ایران هم‌زمان با بحران مصدومیت نیز روبرو است. شهریار مغانلو، سامان قدوس و مهدی طارمی در مسابقه نخست با مصدومیت زمین را ترک کردند. پیش از آن نیز روزبه چشمی، مهدی ترابی، علیرضا جهانبخش و دنیس درگاهی با وجود مصدومیت و آسیب‌دیدگی‌های نسبتا شدید، به تیم دعوت شدند.

این وضعیت باعث شده است تا مسن‌ترین تیم جام جهانی با فرسودگی بدنی و کمبود بازیکنان آماده نیز مواجه شود؛ شرایطی که کار کادر فنی را برای دو مسابقه سرنوشت‌ساز آینده دشوارتر می‌کند.

در چنین فضایی، اعتراض فدراسیون به فیفا و انتقاد از محدودیت‌های آمریکا شاید بخشی از واقعیت را بازتاب دهد، اما نمی‌تواند همه مشکلات را توضیح بدهد. تیم ایران پیش از آنکه در فرودگاه‌های آمریکا متوقف شود هم در زمین مسابقه با بحران‌هایی جدی روبرو بود که از میانگین سنی بالا، انتخاب‌های محافظه‌کارانه، ضعف‌های تاکتیکی و ناتوانی در جوان‌سازی تیم سرچشمه می‌گیرد.